NBA Hukuk & Danışmanlık

Ticari İşlerde Faiz: Başlangıç ve Temerrüt Faizi Rehberi

Ticari işlerde faiz oranı, faiz başlangıcı ve temerrüt faizi hakkında mevzuata dayalı, sade bir rehber. Sınırları ve dikkat edilecek noktaları öğrenin.

ticaret-hukuku21.10.2026Nurullah Barış Aygün

Kısa cevap: faiz

Türk hukukunda ticari işlerde faiz oranı taraflarca serbestçe belirlenebilir; TTK m. 8/1 bu esnekliği açıkça tanır. Faizin hangi andan itibaren işleyeceği ise borcun doğduğu ve muaccel olduğu tarihe, sözleşme hükümlerine ve ilgili mevzuata bağlıdır. Sözleşmede oran yazılı değilse 3095 sayılı Kanun m. 1 uyarınca Merkez Bankasının reeskont oranının yüzde seksen üzerinden yıllık ödeme yapılır. Temerrüt faizi ise para borcunu geciktiren tarafın ödemesi gereken ayrı bir bedeldir. Sözleşmeyle oran kararlaştırılabilir, ancak TBK m. 120/2 uyarınca bu oran yasal oranın yüzde yüz fazlasını aşamaz.

Ticari işlerde faiz hangi mevzuatla belirlenir?

Ticari işlerde uygulanacak çerçeveyi 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu metni, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu metni ve 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun oluşturur. Bu üç metin birlikte okunduğunda, Türk hukukunda ticari ilişkilerde ödeme yükümlülüğünün nasıl işleyeceği daha net görülür.

TTK m. 8/1 uyarınca ticari işlerde oran serbestçe belirlenir. TTK m. 9 ise ticari işlerde kanuni faiz, anapara ile temerrüt faizi hakkında ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanacağını belirtir. Serbestlik ilkesi, sözleşme sessiz kaldığında devreye giren yardımcı kurallarla tamamlanır.

Burada bir ayrımı net tutmak gerekir. Taraflar sözleşmede bir oran üzerinde anlaşmışsa öncelik bu sözleşmeye verilir. Sözleşme sessizse 3095 sayılı Kanun devreye girer. Ayrıca TTK m. 8/3 uyarınca tüketicinin korunmasına ilişkin hükümler saklıdır; tacir olmayan bir tüketiciyle yapılan işlemde serbestlik ilkesinin doğrudan uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca incelenmelidir.

Faiz başlangıcı nasıl belirlenir?

Faiz başlangıcı, sözleşmede açıkça yazılmışsa o tarihe göre belirlenir. Yazılı değilse borcun doğduğu ve ödenmesi gerektiği anın ilgili mevzuata göre tespit edilmesi gerekir. TBK m. 120/1 uyarınca, sözleşmede oran kararlaştırılmamışsa uygulanacak yıllık temerrüt oranı, faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuata göre belirlenir. Bu kural, hesabın hangi tarihteki hukuki duruma göre yapılacağını gösterir.

Kaynak metinler her alacak türü için başlangıç anını ayrıntılı düzenlemez. Bu nedenle dava veya ihtar öncesinde muaccellik tarihi, ödeme takvimi ve temerrüde ilişkin bildirim koşulları tek tek kontrol edilmelidir. Genel bir başlangıç tarihi varsaymak hesapta ciddi farklara yol açabilir.

Temerrüt faizi ne zaman doğar ve oranı nasıl hesaplanır?

Bir miktar paranın ödenmesinde temerrüde düşen borçlu, sözleşmeyle aksi kararlaştırılmadıkça geçmiş günler için temerrüt faizi ödemekle yükümlüdür. Bu kural 3095 sayılı Kanun m. 2 ile düzenlenir. Aynı maddeye göre, önceki yılın 31 Aralık gününde Merkez Bankasının kısa vadeli avanslar için uyguladığı oran kanunda belirtilen orandan yüksekse, arada sözleşme olmasa bile ticari işlerde bu oran istenebilir.

3095 sayılı Kanun m. 1, faiz ödenmesi gereken hallerde miktarın sözleşmeyle tespit edilmemesi durumunda ödemenin yıllık olarak, Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde seksen üzerinden yapılacağını düzenler. 7589 sayılı Kanun m. 10 bu hükmü değiştirmiştir. Yarıyıl kontrolü de önemlidir; 30 Haziran günü belirlenen oran, önceki 31 Aralık oranından beş puan veya daha fazla farklıysa yılın ikinci yarısında 30 Haziran günü belirlenen oranın yüzde sekseni geçerli olur.

Sözleşmede oran kararlaştırılırsa hangi sınırlar geçerlidir?

TBK m. 120/2 uyarınca sözleşmeyle kararlaştırılacak yıllık temerrüt oranı, birinci fıkraya göre belirlenen yıllık oranın yüzde yüz fazlasını aşamaz. TBK m. 120/3 ise akdi oran kararlaştırılmış, sözleşmede ayrıca temerrüt oranı yazılmamışsa ve akdi oran yasal orandan yüksekse, temerrüt oranı için akdi oranın geçerli olacağını düzenler. Bu nedenle akdi oran ile temerrüt oranını ayrı ayrı yazmak uyuşmazlığı önler.

Bileşik faiz nedir ve hangi koşullarda uygulanır?

TTK m. 8/2 uyarınca üç aylık süreden aşağı olmamak üzere, faizin anaparaya eklenerek birlikte tekrar yürütülmesi şartı yalnız cari hesaplarda ve her iki taraf bakımından ticari iş niteliğindeki ödünç sözleşmelerinde geçerlidir. Bu fıkra sözleşenlerden biri tacir olmayanlara uygulanmaz. TTK m. 8/4 gereğince bu maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarına aykırı işletilen faiz yok hükmündedir.

Cari hesap niteliği, tarafların tacirliği, ödünç ilişkisinin ticari niteliği ve üç aylık süre birlikte aranmalıdır. Bunlardan biri eksikse bileşik işletime dayanmak hukuki risk taşır.

Faiz talebinde uygulama adımları nelerdir?

Talep hazırlanırken önce ilişkinin niteliği tespit edilmelidir. Ardından sözleşme, fatura ve ödeme kayıtları birlikte incelenerek alacağın muaccel olduğu tarih belirlenmelidir. Son olarak uygulanacak oran, TTK ve 3095 sayılı Kanun çerçevesinde hesaplanmalı ve dönemlere ayrılmış bir tablo hazırlanmalıdır.

1. Ticari iş niteliğini, tarafların tacir olup olmadığını ve borç ilişkisinin kaynağını belirleyin.
2. Sözleşmede oran, temerrüt oranı ve başlangıç tarihine ilişkin açık hükümleri kontrol edin.
3. Borcun muaccel olduğu tarihi, ödeme takvimini ve varsa temerrüde ilişkin bildirimleri kayda geçirin.
4. Sözleşmede oran yoksa 3095 sayılı Kanun m. 1 ve m. 2 çerçevesinde uygulanacak oranı, borcun doğduğu tarihteki mevzuata göre tespit edin.
5. Hesabı dönemlere bölün ve her oran değişikliğini ayrı satırda gösterin.
6. Sonucu güncel mevzuat ve resmî oran kayıtlarıyla son kez karşılaştırın.

Riskler, hatalar ve istisnalar nelerdir?

En önemli risk, güncel bir oranın eski tarihli bir hesaba uygulanmasıdır. Oran düzenlemelerinin değiştiği tarihler, işlemin hangi tarihte yapıldığına göre farklı sonuç doğurabilir. Ayrıca anapara dışı kalemlerin karıştırılması, akdi oran ile temerrüt oranının birbirine eklenmesi ve bileşik işletimin koşulları yerine getirilmeden yapılması sık görülen hatalardır.

• Sözleşmede oran yazılı değilse yasal orana dayanmak mümkündür, ancak hangi tarihteki oranın esas alındığı gösterilmelidir.
• Tacir olmayan tarafın bulunduğu ilişkilerde TTK m. 8/2 ve m. 8/4 hükümleri dikkatle değerlendirilmelidir.
• Tüketici ilişkilerinde TTK m. 8/3 uyarınca tüketicinin korunmasına ilişkin hükümler saklıdır.
• Kaynak metinler eksik veya kısmi görünüyorsa sonuç yalnızca bu metinlerle kesinleştirilmemelidir.

Sözleşmenin özel bir oran düzenlemesi içermesi, ilişkinin niteliği veya tüketici korumasının devreye girmesi gibi istisnai durumlarda hesap yöntemi değişebilir. Bu nedenle somut uyuşmazlıkta sözleşme metni ile olay bilgileri birlikte değerlendirilmelidir.

Karşılaştırma tablosu: hangi durumda hangi kural uygulanır?

Sıkça sorulan sorular

Ticari işlerde oran serbestçe belirlenir mi?

Evet, TTK m. 8/1 bu serbestliği tanır. Ancak tüketici hükümleri saklıdır ve sözleşmedeki oranın TBK m. 120/2 uyarınca yasal oranın yüzde yüz fazlasını aşmaması gerekir.

Faiz başlangıcı nasıl tespit edilir?

Önce sözleşmedeki tarih ve borcun muaccel olduğu an esas alınır. Sözleşme sessizse borcun doğduğu tarihteki mevzuat dikkate alınır ve bu tarih somut olaya göre belirlenir.

Temerrüt faizi her durumda işler mi?

Hayır. Temerrüt faizi, para borcunun ödenmesinde temerrüde düşen borçlu bakımından söz konusudur. Sözleşmede aksi kararlaştırılmışsa o düzen uygulanır ve bu durum hesabın dayanağını belirler.

Bileşik faiz ne zaman istenebilir?

Yalnızca TTK m. 8/2'deki şartların tamamı varsa istenebilir. Yani cari hesap, iki tarafın da tacir olduğu ticari ödünç ilişkisi ve üç aydan aşağı olmayan bir dönem bulunmalıdır.

Kaynakça ve güncel kontrol

Bu yazıdaki hükümler için 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanunun mevzuat kaydı ile TTK ve TBK'nın resmî metinleri esas alınmıştır. 7589 sayılı Kanunun değişiklik metnine Resmî Gazete'deki ilgili sayının arşiv kaydından ulaşılabilir.

Kaynak metinlerdeki yürürlük ve değişiklik bilgileri, uygulanacak oranın güncel durumu ayrıca teyit edilmeden kesinleştirilmemelidir. Somut bir uyuşmazlıkta sözleşme, belgeler ve güncel mevzuat birlikte incelenmelidir. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlığın yerini tutmaz. Ticari alacak konularındaki değerlendirme için NBA Hukuk & Danışmanlık iletişim sayfası üzerinden iletişime geçebilir, Ticaret Hukuku çalışma alanına genel bakış sayfasından daha fazla bilgi alabilirsiniz.